2026 yılı başında yürürlüğe giren AB-Hindistan Serbest Ticaret Anlaşması (STA), Türk zeytinyağı sektörünü ciddi bir ticaret sapması riskiyle karşı karşıya bıraktı. İhracat Danışmanı Gökhan Erol’un hazırladığı stratejik analiz raporu, Türkiye’nin Hindistan pazarındaki ihracatının 2024 itibarıyla durma noktasına geldiğini ortaya koydu.
Hindistan pazarında ihracat sıfırlandı
İstanbul’da hazırlanan güncel analiz raporuna göre, Türkiye’nin dünya genelindeki zeytinyağı ihracatı 2024 yılında 649,2 milyon dolara ulaşarak rekor kırmasına rağmen, Hindistan pazarında dramatik bir düşüş yaşandı.
Verilere göre:
-
2023 yılında Hindistan’a yapılan zeytinyağı ihracatı 745 bin dolar seviyesindeydi.
-
2024 yılı başı itibarıyla bu rakam sıfıra geriledi.
Raporda, bu kaybın temel nedenleri arasında Hindistan’ın %30–45 aralığındaki yüksek gümrük vergileri ile AB-Hindistan STA’sı sayesinde Avrupalı üreticilere tanınan sıfır vergi avantajı gösterildi.
Gümrük Birliği’nde “asimetrik rekabet” uyarısı
Analizde, Türkiye-AB ilişkilerinin temelini oluşturan 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı’nın yarattığı yapısal sorunlara da dikkat çekildi. Mevcut düzenleme kapsamında:
-
Hint menşeli ürünlerin, AB üzerinden Türkiye’ye gümrüksüz giriş ihtimali bulunuyor.
-
Buna karşılık Türk ihracatçısı, Hindistan pazarında yüksek gümrük vergileriyle karşı karşıya kalıyor.
Bu durum raporda açık biçimde “haksız rekabet” olarak tanımlanıyor. Özellikle sızma zeytinyağı (GTİP 150930) ürün grubunda, İspanya ve İtalya’nın vergi avantajı sayesinde Hindistan pazarını domine etme riski öne çıkıyor.
Türk zeytinyağı için üç kritik çözüm önerisi
İhracat Danışmanı Gökhan Erol, Türk zeytinyağı sektörünün bu krizi aşabilmesi için üç temel stratejik adım öneriyor:
Paralel STA Hamlesi
Türkiye’nin, AB-Hindistan STA’sına paralel şekilde Hindistan ile kendi Serbest Ticaret Anlaşması sürecini hızlandırması gerektiği vurgulanıyor.
Premium Ürün Konumlandırması
Yüksek vergi ortamında fiyat rekabetinin sürdürülemez hale geldiğine dikkat çekilerek, Türk zeytinyağının “Premium Türk Ürünü” algısıyla üst segmente taşınması öneriliyor.
Diplomatik Müdahale
Gümrük Birliği’nin tarım ürünleri üzerindeki asimetrik etkilerinin giderilmesi için diplomatik kanallar aracılığıyla revizyon talep edilmesi gerektiği ifade ediliyor.
Sektör için kritik eşik
Rapora göre, gerekli adımların atılmaması halinde Türk zeytinyağı ihracatının Hindistan gibi hızlı büyüyen pazarlarda kalıcı olarak devre dışı kalma riski bulunuyor. Uzmanlar, ticaret sapmasının sadece zeytinyağıyla sınırlı kalmayabileceği uyarısında bulunuyor.
