Okullardaki şiddet olayları artık sadece bireysel bir sorun değil; Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan’a göre adeta bir sosyal yangın niteliğinde. Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü Tarhan, okullarda kriz müdahale ve risk yönetimi planlarının tıpkı yangın güvenliği gibi ciddi şekilde hazırlanması gerektiğini vurguladı: “Yangın eğitimi nasıl ciddiye alınıyorsa, okullardaki şiddet ve zorbalık konuları da aynı ciddiyetle ele alınmalıdır. Çünkü bu da bir sosyal yangındır.”
Türkiye, Dünya Ortalamasının Üzerinde
Tarhan, Türkiye’de akran zorbalığının yüzde 40’lara çıkarak dünya ortalamasının üzerinde olduğunu belirtti. OECD ülkelerinde bu oran yüzde 33 civarında. “Ergenler hata yapabilir, ancak başkasına zarar veremez” diyen Tarhan, onarıcı adalet yaklaşımının önemine dikkat çekti: “Ceza yerine gençlerin hatalarını eğitsel fırsata dönüştürmeliyiz. Topluma hizmet veya iyilik projeleri bu anlamda çok etkili.”
Ergenlik Dönemi: Duygular Aklın Önüne Geçebilir
Ergenlik döneminin kimlik arayışının yoğun yaşandığı bir süreç olduğunu belirten Tarhan, beynin duygusal bölgelerinin daha hızlı geliştiğini, düşünme ve karar verme alanlarının ise daha geç olgunlaştığını ifade etti. Bu nedenle ergenler çoğu zaman sonunu düşünmeden hareket edebiliyor; hisleri akıllarının önüne geçebiliyor.
Tarhan’a göre ergenlerin üç temel psikolojik ihtiyacı var: aidiyet, yeterlilik ve anlam. Bu ihtiyaçlar karşılanmadığında gençler değersizlik veya dışlanmışlık hissi yaşayabilir, bu da öfke ve şiddet eğilimini tetikleyebilir.
Dijitalleşme ve Şiddet: Etki Ama Tek Sebep Değil
Dijital ortamın şiddeti tetikleyebileceğini, ancak tek başına sebep olmadığını belirten Tarhan, “Sosyal medya, video oyunları veya agresif influencer içerikleri şiddeti normalleştirebilir. Ancak en güçlü etki, aile ve çevredeki gerçek yaşam şiddetidir.” dedi.
Siber zorbalık konusunda da uyarıda bulunan Tarhan, anonim ortamların saldırgan davranışları kolaylaştırdığını ve özellikle ergenler için ciddi bir risk oluşturduğunu ifade etti.
Rehber Öğretmenlerin Rolü Kritik
İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü ve Üsküdar Üniversitesi iş birliğiyle düzenlenen çevrim içi eğitim programında Tarhan, rehber öğretmenlerin yaşanan vakaları kayıt altına almasının mesleki gelişim ve kriz yönetimi açısından önemine dikkat çekti: “Olgu defteri tutmak kısa vadede külfet gibi görünebilir ama uzun vadede gençleri daha iyi anlamayı sağlayacak çok değerli bir deneyim kazandırır.”
Kriz Yönetimi ve Önleyici Ruh Sağlığı
Tarhan, okullarda psikolojik dayanıklılığı artıracak koruyucu ruh sağlığı hizmetlerinin önemini vurguladı. Kriz anında hazırlıklı olmanın ve önleyici planların hayati olduğunu belirterek, şunları söyledi:
“Krizi yönetmenin birinci şartı krize hazırlıklı olmaktır. Panik yapanı sakinleştirmek, ortamı kontrol etmek ve doğru müdahale planını uygulamak gerekir.”
Onarıcı Adalet ve Sosyal-Duygusal Beceriler
Şiddeti azaltmanın yollarından biri olarak sosyal ve duygusal öğrenme modeline dikkat çeken Tarhan, empati, duygularını yönetme ve sorun çözme becerilerinin geliştirilmesiyle gençlerin daha sağlıklı bir ergenlik dönemi geçirebileceğini söyledi.
Tarhan, ceza yerine onarıcı adaletin benimsenmesini öneriyor: “Öğrenciyi utandırmadan, incitmeden o olay üzerinden bir öğrenme fırsatı oluşturmak eğitimciliğin en önemli becerilerinden biridir.”
Öne Çıkan Uyarılar
-
Ani kişilik değişimleri, duygudurum dalgalanmaları risk işareti olabilir.
-
Küçük şiddet davranışları, büyük olayların habercisi olabilir.
-
Dijital bağımlılık ve aşırı ekran süresi psikolojik riskleri artırıyor.
-
Ergenlik döneminde gençlerin aidiyet, yeterlilik ve anlam ihtiyaçları karşılanmalı.
Prof. Dr. Tarhan, okulda yaşanan şiddetin önlenmesi için hem önleyici ruh sağlığı çalışmaları hem de kriz yönetimi planlarının acilen uygulanması gerektiğini vurgulayarak, Türkiye’de artan akran zorbalığına karşı hızlı ve kapsamlı önlemler çağrısında bulundu.
