Soğuk hava koşullarında sıkça karıştırılan donma ve hipotermi, farklı mekanizmalarla ortaya çıkan ancak her ikisi de hayati risk taşıyan sağlık sorunları olarak öne çıkıyor. Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölüm Başkanı Prof. Dr. Deniz Demirci, bu iki durumun belirtilerinin doğru ayırt edilmesinin erken müdahale ve yaşam kurtarma açısından büyük önem taşıdığını vurguladı.
Prof. Dr. Demirci, hipoterminin tüm vücudu, donmanın ise soğuğa doğrudan maruz kalan bölgeleri (el, ayak parmakları, burun ve kulaklar) etkilediğini belirterek, “Hipotermi uzun süre soğuk, rüzgarlı ve nemli ortamlarda kalınmasıyla gelişir. Donma ise çıplak cildin doğrudan soğuğa maruz kalmasıyla daha hızlı ortaya çıkar” dedi.
Hipotermi nedir?
Hipoterminin, vücut sıcaklığının 35°C’nin altına düşmesiyle ortaya çıkan tehlikeli bir durum olduğunu söyleyen Prof. Dr. Demirci, normal vücut sıcaklığının 36.5–37.5°C arasında olduğunu hatırlattı.
“Soğuk hava, uzun süre suda kalma, yetersiz giyinme, açlık, yorgunluk, alkol ve bazı ilaçlar vücut ısısının hızla düşmesine neden olabilir” diye konuştu.
Vücut ısısı düştükçe hayati sistemler etkileniyor
Vücut sıcaklığı azaldıkça birçok fizyolojik değişiklik meydana geldiğini ifade eden Prof. Dr. Demirci, dolaşım sisteminde damarların daraldığını, bunun da ciltte solukluk, soğukluk ve morarmaya yol açtığını belirtti. Uzun süreli hipoterminin kan basıncını düşürerek organ fonksiyonlarını bozabileceğini söyledi.
Sinir sistemi üzerindeki etkilere de dikkat çeken Demirci, “Başlangıçta titreme, konuşma bozukluğu ve koordinasyon kaybı görülür. Isı daha da düşerse bilinç kaybı, koma ve ölüm riski artar” dedi.
Metabolizma ve solunum yavaşlıyor
Hipoterminin metabolizmayı yavaşlattığını belirten Prof. Dr. Demirci, enerji üretiminin azaldığını, kan şekeri düşüklüğü ve metabolik dengesizliklerin ortaya çıkabildiğini ifade etti.
Şiddetli hipotermide solunumun yavaşladığını ve hatta solunum durmasının görülebileceğini vurguladı.
Kalp ritim bozuklukları hayati risk oluşturuyor
Hipoterminin kalp üzerinde de ciddi etkileri olduğunu söyleyen Demirci, “Vücut sıcaklığı düştükçe kalp atışları yavaşlar ve düzensizleşir. İleri vakalarda kalp durması riski ortaya çıkar” uyarısında bulundu.
Donma ve hipotermi arasındaki farklar
Donma ve hipoterminin farklı sağlık sorunları olduğunu belirten Prof. Dr. Demirci, şu bilgileri paylaştı:
Hipotermi: Vücut sıcaklığının genel olarak düşmesiyle tüm organları etkiler.
Donma: Genellikle el, ayak, burun ve kulak gibi uç bölgelerde görülür ve lokal doku hasarına yol açar.
Donmada başlangıçta cildin soluklaşıp uyuştuğunu, ileri aşamalarda ise dokuların sertleşerek nekroza kadar gidebileceğini söyledi.
Belirtiler nasıl ayırt edilir?
Hipotermi belirtileri:
Titreme, yorgunluk, baş dönmesi
Konuşma ve koordinasyon bozukluğu
Bilinç kaybı, yavaşlayan solunum ve kalp atışı
Donma belirtileri:
Ciltte beyazlaşma ve uyuşma
Morarma, sertleşme, ağrı veya yanma hissi
İleri vakalarda doku ölümü (nekroz)
Tedavide yavaş ısıtma çok önemli
Hipotermi tedavisinde kişinin yavaş ve kontrollü şekilde ısıtılması gerektiğini vurgulayan Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölüm Başkanı Prof. Dr. Demirci, sıcak ve kuru ortama alınmanın, ılık içecekler verilmesinin önemli olduğunu söyledi. Donma tedavisinde ise donmuş bölgenin ılık suyla ısıtılması gerektiğini, doğrudan sıcak uygulamadan kaçınılması gerektiğini belirtti. Şiddetli donma vakalarında cerrahi müdahale gerekebileceğini ifade etti.
